Vậy là, Uniswap đang đưa ra quyết định quản trị khá quan trọng và theo tôi đây đáng để chú ý. Sau khi thành công kích hoạt chế độ phí chuyển đổi trên mạng chính Ethereum vài tháng trước, giờ họ đang xem xét mở rộng cơ chế này sang tám mạng Layer-2 chính. Đây không chỉ là nâng cấp kỹ thuật—đây là sự thay đổi căn bản trong cách các giao thức lớn nhất trong DeFi nắm bắt giá trị.

Về cơ bản, phí đại diện là khái niệm mà Uniswap đang thử nghiệm, trong đó một phần nhỏ phí giao dịch thường dành cho các nhà cung cấp thanh khoản nay được chuyển hướng về chính giao thức đó. Nếu nhìn từ góc độ kinh tế, đây là bước quan trọng hướng tới mô hình bền vững hơn. Các mạng nằm trong đề xuất này bao gồm Arbitrum, Base, Celo, OP Mainnet, Soneium, X Layer, Worldchain, và Zora—gần như tất cả các L2 đang phát triển tích cực.

Điều gì làm đề xuất này thú vị? Chính là dự báo doanh thu có thể tạo ra. Các tính toán cho thấy nếu mở rộng ra tám L2 này, có thể mang lại khoảng $27 triệu đô la mỗi năm. Thêm vào đó, phí chuyển đổi đã hoạt động trên Ethereum mainnet dự kiến có thể đốt khoảng $34 triệu đô la giá trị UNI mỗi năm, tổng doanh thu hàng năm của giao thức có thể đạt gần $60 triệu đô la. Đó là con số khá lớn đối với một giao thức trước đây chưa từng thu lợi nhuận theo cách này.

Nhưng còn có khía cạnh kỹ thuật cũng rất quan trọng. Một trong những vấn đề lớn nhất trong quản trị của Uniswap là quá trình thủ công để kích hoạt phí cho từng pool. Để giải quyết, họ giới thiệu một thứ gọi là v3OpenFeeAdapter—hệ thống có thể tự động thu phí dựa trên các tier phí đã có trong pool (0.01%, 0.05%, 0.30%, v.v. Như vậy, phí đại diện là một phần của hệ thống tự động này, không cần bỏ phiếu riêng cho từng cặp mới. Nếu có token mới ra mắt trên L2, giao thức sẽ tự động bắt đầu thu phí mà không cần chờ quản trị.

Bây giờ nói về cơ chế đốt token—đây là điểm khá thông minh trong thiết kế. Tất cả phí thu được trên L2 sẽ được bridge trở lại Ethereum mainnet, sau đó dùng để mua UNI từ thị trường và gửi đến địa chỉ đốt. Đây không chỉ là mua lại để làm đẹp hình ảnh—đây là loại bỏ vĩnh viễn khỏi lưu thông. Nếu nhu cầu về UNI duy trì ổn định trong khi nguồn cung giảm dần, về lý thuyết, điều này có thể tạo áp lực tăng giá cho token trong dài hạn. Phí đại diện là cơ chế thúc đẩy giảm phát này, điều này tích cực cho các holder UNI.

Tất nhiên, có những đánh đổi cần xem xét. Bởi phí giao thức là phần "cắt" từ tổng phí mà trader trả, về mặt kỹ thuật sẽ giảm lợi nhuận cho các nhà cung cấp thanh khoản. Trong môi trường L2 cạnh tranh gay gắt, nơi các DEX khác như Aerodrome hay Camelot cạnh tranh mạnh mẽ bằng các ưu đãi cao, Uniswap cần cẩn thận. Nếu lợi nhuận LP giảm quá nhiều, thanh khoản có thể dịch chuyển sang nền tảng khác. Nhưng lý luận của những người ủng hộ đề xuất này là thương hiệu Uniswap và sự tích hợp sâu với các aggregator mang lại một lớp phòng thủ cạnh tranh đủ mạnh để duy trì vị thế thống trị ngay cả khi phí giao thức nhỏ.

Một điểm thú vị khác về mô hình quản trị của Uniswap đang tiến hóa là việc bỏ phiếu on-chain dự kiến diễn ra từ cuối tháng 2 đến đầu tháng 3 năm 2026—và giờ đã là tháng 4, nghĩa là kỳ bỏ phiếu đã diễn ra hoặc có thể đã kết thúc. Quyết định của cộng đồng trong giai đoạn này sẽ là chỉ số quan trọng về tâm lý nhà đầu tư về cân bằng giữa lợi nhuận của giao thức và sự phát triển của hệ sinh thái. Nếu đề xuất này được thông qua, nó sẽ đặt ra một tiền lệ đáng kể.

Từ góc nhìn của hệ sinh thái DeFi rộng lớn hơn, đây là một thời điểm khá quan trọng. Trong nhiều năm, token quản trị thường bị xem như tài sản không có backing từ dòng tiền—chỉ là đầu cơ thuần túy. Nhưng Uniswap đang thay đổi câu chuyện này bằng cách thể hiện cách mà giao thức phi tập trung có thể quản lý hệ thống tài chính đa chuỗi phức tạp đồng thời tạo ra dòng tiền minh bạch, on-chain. Nếu Uniswap thành công mở rộng mô hình này sang tám L2 khác nhau, nó sẽ ảnh hưởng đến cách các giao thức khác thiết kế mô hình kinh tế của họ trong tương lai.

Vì vậy, phí đại diện không chỉ là một tính năng kỹ thuật—đây là tuyên ngôn về sự tiến hóa của quản trị DeFi. Từ mô hình thuần túy dựa vào quản trị sang mô hình tích hợp khả năng nắm bắt giá trị trực tiếp. Khi ngày càng nhiều hoạt động giao dịch chuyển sang L2 nhanh hơn, rẻ hơn, khả năng thu phí giao thức trên toàn chuỗi này được xem là thiết yếu cho sự bền vững dài hạn. Đây là giai đoạn thứ hai của sáng kiến UNIfication bắt đầu từ cuối 2025, và giai đoạn này tập trung vào hệ sinh thái L2 đang phát triển nhanh chóng. Nếu bạn theo dõi Uniswap hoặc quan tâm đến tương lai của kinh tế DeFi, đây là đề xuất đáng để theo dõi sát sao.