Tác giả: darkzodchi
Biên dịch: Asher, Odaily 星球日报
Sau khi hệ thống hóa và phân tích dữ liệu trên chuỗi của hơn 112.000 ví Polymarket trong vòng 6 tháng, một kết quả khá trực quan nhưng cũng gây bất ngờ đã hiện ra. Khoảng 87,3% người dùng cuối cùng đều thua lỗ trong các giao dịch trên nền tảng này.
Cuộc thống kê này đã bao gồm nhiều khía cạnh quan trọng, như từng giao dịch trên chuỗi, khối lượng giao dịch, tỷ lệ thắng, lợi nhuận thua lỗ, các loại thị trường đã tham gia, thời điểm vào lệnh và quy mô vị thế. Quá trình xử lý dữ liệu kéo dài 3 tuần và kết quả cuối cùng cho thấy kết luận hoàn toàn khác với trực giác của nhiều người.
Nhiều người cho rằng, các cao thủ trong thị trường dự đoán thường có lợi thế rõ ràng, như nắm bắt tin nội bộ hoặc sử dụng các mô hình tính toán phức tạp ít người biết đến. Nhưng dựa trên dữ liệu, thực tế lại không phải vậy. Chỉ khoảng 1% các cao thủ này duy trì ổn định trong thời gian dài và làm đúng một vài việc nhất định, rồi lặp lại liên tục. Trong khi đó, 99% người dùng còn lại thường làm ngược lại, rồi tự hỏi tại sao vốn của họ cứ liên tục mất đi.
Bảng xếp hạng của Polymarket thực ra mang tính gây hiểu lầm rất lớn
Nếu mở bảng xếp hạng của Polymarket và sắp xếp theo lợi nhuận (PnL), bạn sẽ thấy một số hiện tượng bất thường. Ví dụ, ví đứng đầu chỉ có 22 vị thế; ví thứ tư chỉ có 8 giao dịch; ví thứ tám thậm chí chỉ đặt cược một lần duy nhất nhưng vẫn lọt vào top 10 trong lịch sử.
Những địa chỉ này thực sự rất khó gọi là những nhà giao dịch thực thụ. Trong nhiều trường hợp, chỉ là những cá mập lớn đặt cược hơn 5 triệu USD vào một sự kiện duy nhất và đúng thời điểm; hoặc là những người có lợi thế về thông tin tham gia, thậm chí cả hai cùng xuất hiện. Dù là trường hợp nào đi nữa, chỉ vài giao dịch như vậy gần như không thể cung cấp bất kỳ quy luật giao dịch nào có thể học hỏi. Kết quả này giống như việc “đặt cược bằng số tiền lớn” hơn là một chiến lược có thể sao chép.
Vì vậy, bước đầu của phân tích là loại bỏ những dữ liệu nhiễu này, chỉ giữ lại các mẫu có ý nghĩa thống kê thực sự. Các tiêu chí lọc bao gồm:
- Ít nhất 100 vị thế đã thanh toán, đảm bảo mẫu đủ lớn để có ý nghĩa thống kê;
- Thời gian hoạt động ít nhất 4 tháng, loại bỏ các tài khoản chỉ dựa vào may mắn một lần;
- Tham gia ít nhất 2 thị trường khác nhau, tránh tập trung vào một sự kiện duy nhất;
- Tổng khối lượng giao dịch trên 10.000 USD, để đảm bảo người tham gia thực sự bỏ vốn.
Trong điều kiện này, từ 112.000 ví ban đầu, sau khi lọc còn khoảng 8.400 ví có dữ liệu đủ giá trị. Những địa chỉ này mới thực sự là tập dữ liệu có ý nghĩa nghiên cứu, chứ không phải những “tài khoản anh hùng” chỉ làm vài giao dịch rồi kiếm hàng triệu USD như trên bảng xếp hạng. Điểm chung của các địa chỉ này là giao dịch liên tục, dữ liệu ổn định, dễ dàng quan sát các mô hình hành vi thực sự.
Thú vị là, sau khi lọc, các nhà giao dịch ổn định nhất lại hoàn toàn khác với hình ảnh trên bảng xếp hạng. Họ không nổi bật, phần lớn thậm chí còn chưa từng nghe tên. Lợi nhuận của họ thường dao động từ 50.000 đến 500.000 USD, chứ không phải hàng triệu đô như nhiều người nghĩ.
Nhưng điều thực sự đáng chú ý không phải là họ kiếm được bao nhiêu tiền, mà là quá trình và phương pháp giao dịch phía sau. Bởi vì, thứ có thể sao chép thực sự không phải là kết quả, mà là quá trình.
Ba sai lầm phổ biến cần phải phá bỏ
Sai lầm 1: Tỷ lệ thắng của các cao thủ luôn trong khoảng 80% đến 90%
Thực tế không phải vậy. Dựa trên mẫu dữ liệu đã lọc, không phải các ví trong bảng xếp hạng kiếm lợi nhờ một lần cược lớn, mà các ví có lợi nhuận dài hạn thường có tỷ lệ thắng chỉ khoảng 55% đến 67%. Nói cách khác, ngay cả các cao thủ cũng có phần lớn các giao dịch dự đoán sai. Ví dụ, một địa chỉ đã hoàn thành hơn 900 vị thế đã thanh toán, lợi nhuận tích lũy đạt 2,6 triệu USD, nhưng tỷ lệ thắng chỉ khoảng 63%. Nghĩa là, hơn một phần ba các cược của họ là sai, nhưng vẫn kiếm được lợi nhuận khổng lồ từ thị trường dự đoán.
Sự ám ảnh về tỷ lệ thắng thường là cái bẫy dễ mắc nhất của các tài khoản mới. Nhiều người mới thích mua hợp đồng giá 0,90 USD vì nghĩ “rất an toàn”. Xác suất thắng đã là 90%, gần như chắc chắn, nên mua vào với giá đó. Nếu sự kiện xảy ra, họ chỉ kiếm được 0,10 USD. Nhưng nếu dự đoán sai một lần, họ mất 0,90 USD, tỷ lệ rủi ro - lợi nhuận là 9:1. Lặp đi lặp lại mô hình này nhiều lần, tài khoản sẽ nhanh chóng cạn kiệt vốn. Trong dữ liệu, tình trạng này đã xuất hiện ở hàng trăm địa chỉ nhiều lần.
Sai lầm 2: Các cao thủ giỏi đều tham gia tất cả các thị trường
Thực tế lại hoàn toàn ngược lại. Những ví thể hiện tốt nhất thường chỉ tham gia tối đa 3 loại thị trường, thậm chí chỉ tập trung 1-2 lĩnh vực. Có ví chỉ dự đoán các sự kiện liên quan đến tiền mã hóa; có ví chỉ tham gia các thị trường dự đoán thời tiết; thậm chí có ví gần như chỉ giao dịch các câu hỏi như “Bitcoin có đạt giá trị nào đó trước thứ Sáu không”.
Trong thị trường dự đoán, việc phân tán quá nhiều thường làm giảm chất lượng dự đoán. Những người tham gia đa dạng thường chỉ trung bình, còn những người chuyên sâu hơn mới có khả năng duy trì lợi nhuận dài hạn.
Sai lầm 3: Tốc độ quyết định tất cả
Chỉ đúng trong một số trường hợp cực kỳ đặc biệt. Ví dụ, các thị trường tiền mã hóa có thời gian thanh toán 15 phút, cần phản ứng nhanh. Nhưng trong phần lớn các thị trường, các cao thủ không dựa vào tốc độ để thắng. Thay vào đó, họ thường xây dựng vị thế trong vài ngày hoặc vài tuần. Họ không vội vàng so kè tốc độ click, mà kiên nhẫn chờ đợi giá có độ lệch rõ ràng. Khi giá đã lệch đủ mức, dù phải mất hai tuần để điều chỉnh, kỳ vọng toán học vẫn có lợi cho họ.
Năm mô hình giao dịch đáng học hỏi
Mô hình 1: Giao dịch ngược lại trong cảm xúc cực đoan
Trong toàn bộ dữ liệu, đây là dấu hiệu rõ ràng và ổn định nhất để kiếm lợi. Trong 8.400 ví đã lọc, hành vi này gần như là tiêu chí hàng đầu để xác định một tài khoản có lợi nhuận dài hạn.
Khi một hợp đồng bị đẩy giá lên tới 88% theo cảm xúc thị trường, nhiều ví cao thủ bắt đầu bán ra “YES”; còn khi giá rơi xuống khoảng 12%, họ bắt đầu mua vào dần dần. Tất nhiên, đây không phải là hành động chống lại thị trường mù quáng, mà chỉ khi họ nhận thấy cảm xúc thị trường quá mức, họ mới vào lớn.
Chiến lược này có hiệu quả vì nó liên quan đến một hiện tượng cổ điển gọi là “chênh lệch giữa thị trường nóng và lạnh”. Hiện tượng này đã được phát hiện từ các nghiên cứu cá cược đua ngựa từ thập niên 40 của thế kỷ 20, và xuất hiện trong hầu hết các thị trường có sự tham gia của con người. Nói đơn giản, mọi người thường đánh giá quá cao các kết quả có vẻ chắc chắn xảy ra, đồng thời đánh giá thấp các khả năng nhỏ.
Thêm vào đó, thống kê còn cho thấy, 50 ví có lợi nhuận cao nhất thường vào thị trường với giá trung bình lệch khoảng 6% đến 11% so với xác suất chung của thị trường. Họ không tham gia khi tỷ lệ 50/50, mà chờ đến khi tỷ lệ cược rõ ràng có lợi cho mình mới vào. Phương pháp này có vẻ nhàm chán, nhưng về lâu dài, mang lại lợi nhuận ổn định và rất cao.
Mô hình 2: Quản lý vị thế gần như theo công thức Kelly
So sánh quy mô vị thế của 200 ví có lợi nhuận cao nhất với “lợi thế ngầm” mà họ nhận thức được, ta thấy rõ mối liên hệ. Nói cách khác, họ không đặt cược tùy ý, mà quy mô cược gần như tỷ lệ thuận với lợi thế họ cảm nhận được. Khi họ nghĩ lợi thế lớn, họ đặt cược nhiều hơn; lợi thế nhỏ hơn, họ cược ít hơn; nếu không có lợi thế rõ ràng, họ không giao dịch.
Liệu các nhà này có thực sự biết đến công thức Kelly (Kelly Criterion) hay chỉ là tích lũy kinh nghiệm qua thời gian thua lỗ và thực chiến, rất khó xác định. Nhưng về mặt toán học, hành vi của họ rất gần với công thức Kelly.
Công thức Kelly thường viết là: f = (p×b − q) / b*, trong đó: p là xác suất dự đoán đúng của trader; q = 1 − p; b là tỷ lệ lợi nhuận tiềm năng trên rủi ro (tổng lợi nhuận chia cho chi phí rủi ro).
Ví dụ đơn giản, giả sử trader đánh giá xác suất thành công là 60%, giá thị trường là 0,45 USD. Tỷ lệ lợi nhuận b = (1/0,45) − 1 ≈ 1,22. Thế vào công thức, ta có: f* = (0,60×1,22 − 0,40)/1,22 ≈ 0,272. Nghĩa là, theo chiến lược Kelly đầy đủ, nên đặt cược khoảng 27% vốn vào giao dịch này.
Nhưng trong thực tế, chiến lược Kelly đầy đủ rất rủi ro, biên độ dao động lớn, có thể khiến tài khoản sụp đổ trong thời gian ngắn. Dựa trên dữ liệu, các ví có lợi nhuận thường áp dụng phiên bản bảo thủ hơn, khoảng 1/4 đến 1/3 của Kelly. Nói cách khác, nếu công thức Kelly đề xuất cược 27%, họ thường chỉ cược khoảng 7%.
Trong các cơ hội có lợi thế rõ ràng nhất, quy mô vị thế có thể tăng lên 12-15%; các cơ hội trung bình, thường chỉ 2-5%; còn khi không có lợi thế rõ ràng, họ thường không giao dịch. Ngược lại, các tài khoản thua lỗ thường đặt cược quá lớn (80%) hoặc quá nhỏ (dưới 10 USD chia đều nhiều thị trường), tự cho là “đầu tư phân tán rủi ro”, nhưng thực ra chỉ là trả phí giao dịch liên tục, khiến tài khoản luôn bận rộn.
Mô hình 3: Chuyên môn hóa cực cao
Sau khi phân chia 112.000 ví theo các loại thị trường, rõ ràng có sự khác biệt lớn. Các ví chỉ tham gia 1-2 lĩnh vực trung bình lợi nhuận khoảng +4.200 USD; tham gia 3-4 lĩnh vực trung bình lỗ khoảng −380 USD; tham gia hơn 5 lĩnh vực trung bình lỗ khoảng −2.100 USD.
Mối quan hệ này gần như tuyến tính rõ ràng. Càng tham gia nhiều lĩnh vực, khả năng thua lỗ càng cao.
Các thị trường dự đoán khác nhau hoàn toàn về hệ thống thông tin. Thị trường tiền mã hóa thường bị ảnh hưởng bởi dòng vốn sàn giao dịch, các ví cá mập, phí vay vốn; thị trường chính trị dựa vào khảo sát dư luận, tin tức cơ sở, lịch trình Quốc hội; thị trường thời tiết dựa vào mô hình khí tượng của NOAA, dữ liệu khí quyển, vệ tinh.
Hai ví dụ tiêu biểu. Ví dụ 1: Ví A chỉ giao dịch các dự đoán về Bitcoin có thời gian thanh toán 15 phút, không tham gia các loại thị trường khác như “Trong 15 phút tới, BTC có vượt giá nào đó không”. Ví này đã hoàn thành 502 dự đoán, tỷ lệ thắng 98%, lợi nhuận tích lũy khoảng 54.000 USD. Ưu thế của họ rất đơn giản, chỉ là liên tục theo dõi độ sâu sổ lệnh Binance, khi giá Polymarket chậm hơn 10-30 giây, họ nhanh chóng giao dịch. Nói cách khác, chỉ dựa vào chênh lệch thông tin vài giây, họ đã khai thác đi khai thác lại hàng trăm lần.
Ví dụ 2: Ví B chỉ tham gia các thị trường dự đoán thời tiết. Chiến lược đơn giản, lấy dữ liệu dự báo nhiệt độ hàng ngày của NOAA, so sánh với giá thị trường của Polymarket. Khi có chênh lệch rõ ràng, họ vào lệnh. Trong thị trường dự đoán nhiệt độ ở New York, độ chính xác của ví này đạt tới 94%.
Điều cần nhấn mạnh là, những người này không phải là thiên tài. Thực chất, họ chỉ tìm ra một lĩnh vực nhỏ mà mình hiểu rõ hơn phần lớn các nhà dự đoán khác, rồi liên tục khai thác lợi thế đó. Không thay đổi chiến lược liên tục, không chạy theo xu hướng nóng hổi, mà chỉ tập trung vào một lợi thế duy nhất, lặp đi lặp lại cùng một logic.
Mô hình 4: Giao dịch dựa trên biến động giá, không phải kết quả sự kiện
Hầu hết người dùng Polymarket đều mua hợp đồng rồi giữ đến khi kết thúc, thắng hoặc thua, theo kiểu “kết quả nhị phân”. Nhưng các ví cao thủ lại hoàn toàn khác. Nhiều khi họ mua vào giá 0,40 USD, rồi khi tin tức hoặc cảm xúc đẩy giá lên 0,65 USD, họ bán ra chốt lời. Họ không quan tâm sự kiện có xảy ra hay không, chỉ cần giá đã phản ánh thông tin mới, họ sẽ hoàn tất giao dịch rồi rút lui.
Trong dữ liệu, có những ví hoạt động tốt nhất thậm chí chưa từng có vị thế đã thanh toán. Họ chưa từng giữ hợp đồng đến ngày cuối cùng, mà liên tục giao dịch theo các sóng giá lệch pha. Thống kê cho thấy, thời gian trung bình giữ vị thế của các ví cao thủ chỉ từ 18 đến 72 giờ, còn các ví thua lỗ, lợi nhuận thấp thường giữ đến ngày cuối cùng, thậm chí vài tuần hoặc vài tháng.
Điều này không có nghĩa là giữ đến ngày cuối là sai. Khi dự đoán cực kỳ chính xác, giữ lâu cũng là chiến lược tốt. Nhưng nhìn chung, các ví cao thủ sử dụng vốn linh hoạt và chủ động hơn nhiều so với suy nghĩ của nhiều người. Họ không phải là những người “đặt cược thụ động”, mà là những nhà giao dịch thực thụ.
Mô hình 5: Luôn tránh các tin tức đột xuất
Chúng ta thường nghĩ rằng, các nguồn vốn nhạy bén nhất sẽ vào cuộc ngay khi có sự kiện bất ngờ như chiến tranh, kết quả bầu cử, từ chức của lãnh đạo doanh nghiệp. Nhưng dữ liệu lại cho thấy, các ví cao thủ thường chủ động tránh xa thời điểm tin tức mới phát sinh. Họ chờ đợi dòng tiền cảm xúc đổ vào thị trường, khiến giá biến động mạnh trong thời gian ngắn, rồi mới bắt đầu giao dịch khi cảm xúc đã ổn định.
Tổng thể dữ liệu cho thấy, một quy luật rõ ràng là: thời điểm giao dịch tốt nhất thường là trước khi thị trường chú ý đến sự kiện hoặc sau khi cảm xúc quá mức đã giảm xuống. Khi mọi người đều bàn tán về cùng một chuyện, đó thường là thời điểm tệ nhất để vào. Lúc này, giá đã phản ánh gần như đầy đủ thông tin, lợi thế kiếm được rất nhỏ.
Năm lời khuyên hành động
1. Chọn một lĩnh vực và tập trung dài hạn
Dù là tiền mã hóa, chính trị, thời tiết hay thể thao, hãy chọn lĩnh vực bạn hiểu rõ nhất. Trong ít nhất 3 tháng tới, chỉ giao dịch trong lĩnh vực đó. Đừng ngoại lệ, đừng vì cảm xúc nhất thời mà tham gia các sự kiện khác. Ngay cả việc “đặt cược một chút cho vui trong cuộc bầu cử” cũng có thể phá vỡ hệ thống đánh giá của chính bạn.
2. Ghi chép mỗi dự đoán
Trước mỗi giao dịch, viết ra các dữ liệu quan trọng: xác suất dự đoán của bạn, giá thị trường hiện tại, lợi thế dự kiến, quy mô vốn dự định bỏ ra. Sau 50 giao dịch, hãy quay lại xem lại. Ví dụ, nếu dự đoán có xác suất 70%, thực tế tỷ lệ thắng có gần 70% không? Nếu lệch quá nhiều, cần điều chỉnh lại khả năng đánh giá của mình trước khi mở rộng quy mô.
3. Quản lý vị thế gần như theo Kelly
Tính theo công thức Kelly, rồi chia cho 4 để ra quy mô thực tế. Con số này thường rất nhỏ, nhưng chính là cách kiểm soát rủi ro tối ưu. Quá nhiều cược sẽ dẫn đến cháy tài khoản.
4. Chỉ giao dịch khi lợi thế rõ ràng
Nếu dự đoán có lợi thế dưới 8-10%, hãy bỏ qua. Dù cơ hội có hấp dẫn thế nào, hãy kiên nhẫn chờ đợi. Những ví có lợi nhuận dài hạn tốt nhất chỉ thực hiện 2-3 giao dịch mỗi tuần trong từng lĩnh vực. Chất lượng hơn số lượng.
5. Kiên trì ghi chép và phân tích lại
Xây dựng một bảng theo dõi toàn diện cho từng giao dịch, kết quả, lỗi lầm. Những ví có thành tích tốt đều có thói quen hệ thống hóa, phân tích sai lầm để rút ra bài học. Những tài khoản không tiến bộ hoặc thua lỗ liên tục thường chỉ là lặp lại sai lầm cũ, đổ lỗi cho may rủi.
